Accueil Occitan Chroniques occitanes A la découverte de l'écologie linguistique…

A la découverte de l’écologie linguistique…

Escolans de calandreta, sala dels illustres en genièr 2013. Cette semaine, notre chroniqueur occitan a ouvert son abécédaire à la lettre E. E comme école, économie, mais pas que… En effet, Jacme Delmas va vous faire découvrir l’écologie linguistique, un système qui ne semble pas bien compris par tous les citoyens, les Occitans et les Occitanes comprises.

 

L’ecologia glotica, es jà dos mots amassats e qu’avètz l’escasença de praticar, sense saber a còps, coma la pròsa de mèstre Jourdain ; es normal, son conceptes scientifics, mas perqué l’occitan los auriá pas dreit d’ emplegar. E sembla aprèp lectura que l’emplec d’aqueste concepte podrà èstre utile tanben dins las escòlas Jules Ferry ; an clarament destrusit lengas dempuèi mai de 150 annadas, e que, malgrat la pensada dels professors d’universitat de Montpelhièr, a plan agut l’ajuda de las leis d’Estat per destrusir l’occitan, e imposar lo sol francés, e desqualificar la populacion que la parlava la lenga mesprezada, sonada alara patois, mas ara díson ‘langues régionales’, coma se lo francés èra pas la lenga regionala (parisenca) imposada pertot dins l’impèri reial o republican, donc en Occitània en primièr.

Ecologisme glotic, m., Ideologia lingüistica consistent a «compaginar doás necessitats balançadas e equipotentas: 1- la del mateniment de l’ecologia naturala de las lengas, es a dire, lo dreit e la responsabilitat de cada nacion idiomatica de conservar lo sieu eretatge lingüistic e, çaquelà, la preservacion de la varietat de lengas naturalas dins lo mond; e 2- la necessitat d’establir una segonda lenga, o lenga exclusivament veïculara, coma instrument de comunicacion del environament necessari, limitat e precís: lo de la comunicacion entre nacions idiomaticas diferentas» (Sánchez Carrión, 1987). En correspondéncia, la tendéncia glotofagica contrària a la reduccion a una unica lenga umana es estada batejada per Sánchez Carrión (1987): egocentrisme glòtic. Veire tanben eco-idiomatica, equilibri lingüistic; lenga internacionala auxiliara.

L’ecologia glotica es una causa recenta donc. Mas l’eco-sociolingüistica es mai vièlh, es un concepte pensat en Norvèja, al entorn de las annadas 1954. Cal notar que l’experiéncia coloniala suedesa en Norvèja, passada, a daissat lo temps de pensar al tèma, al moment de l’independéncia arribada, e bravament aprèp, al fenomèn de faiçon liura. I a pas d’universitat liura en sistèma politic de dominacion.

Eco-sociolingüistica, f., Estudi de la realitat sociolingüistica que partís d’una perspectiva basada sul fait que «las estructuras lingüisticas vívon pas desligadas de la seunas foncions socialas e que cal las situar ecologicament en relacion ambe los subsistèmas e suprasistèmas que ne determínan l’existéncia si se vòl entendre adeqüadament las seunas vicissituds» (Bartardas, 1996). Veire tanben eco-idiomatica, ecolingüistica; sociolingüistica; sociologia.

Los dos conceptes passats son descripcions de la societat lingüistica, donc descripcion que se pòdon aplicar a Occitània, a Tolosa plan segur, sobretot al moment que l’occitan es en dangièr coma l’explica l’UNESCO. Mas lo sol biais de salvar las lengas es d’aver un respect que la republica francesa deuriá saber aplicar, e pas sonque gravar sul lindalh dels immòbles, l’egalitat. Pel moment, l’esperèm entre la lenga occitana e la dominanta lenga francesa, a Tolosa e en Occitània.

Egalitat, f., Relacion entre dos quantitats identicas o dementre doás causas de meteissa natura. Dins l’Estat francés i a pas egalitat lingüistica entre l’occitan e lo francés, quitament sul territòri que se parla occitan, alara i a donc discriminacion negativa.

Se l’egalitat es complicada d’aplicar, es lo fait de l’administracion que refusa la diversitat de l’expression lingüistica de la populacion, es un residú del bonapartisme e del militarisme francés ; mas cal pas dire qu’es la sola fauta de l’administracion francesa que l’occitan es castigat, sovent los militants occitanistas, plaçats en sistèma d’ignorança francesa, an l’impression de saber mai que lovulgum pecus ; alara se fabrica un egò personal demesurat ; atencion l’ègo en occitan es quicòm mai … vos daissi cercar suls diccionaris occitans de la bibliotèca publica de Peirigòrd a Tolosa.

Egò (mot latin signif. ieu, me), m., Expression latina per dire, en psiquaalisi, lo «me» coma balanç entre lo «sus-me» (la consciéncia sociala) e lo «aquò» o «aiçò» ( la tendéncia fisicas, los desirs individuals).

L’egò es sovent fabricat sus la basa de la granda coneissença dels occitanistas, per resistir cal sovent saber mai que los autres ; lo rensenhament es causa importanta dels govèrns mai tanben de la populacion. L’occitanista es sovent una enciclopèdia a el tot sol ; mas es simplament aparença, la comparason se fabrica ambe las coneissenças del dominant francés, que el a abandonar de saber, a abandonat la coneissença, abandonar la volorizacion dels sabers e dels sapients ; es mai simple per el d’abandonar la coneissença vist que lo sistèma sancièr li pòrta las informacions al temps que n’a mestièr. Per contra, coma es complicat de trapar un traductor occitan/francés, sul net, val melhor saber l’occitan per un francofòne per respondre a la presicion del saber en lenga occitana ; atencion, me farà pas tradusir, los fenhassas son pas per èstre occitanistas !

Enciclopèdia, f., Ensemble de las coneissenças umanas. Lo saber enciclopedic es lo saber total en extension, lo saber de tot çò qu’es dins l’univèrs. Un grand occitan ne faguèt una de referéncia e per contra-balançat la francesa, es Pierre Bayle, la francesa èra estada escrita devath los autors Diderot e d’Alembert de 1751 a 1772. Pierre Bayle l’escriguèt en francés e la publiquèt en Païses Basses aprèp aver estat fòrabandit pels reis catolics integristas franceses. Es disponibla sus Internet, gràcia a un servici american.

Pierre Bayle es un filosòfe occitan, perqué ? Perqué sabiá la lenga e èra nascut en Arièja dins lo comtat de Fois ; non podèm trapar mai occitan que Pierre Bayle. Per èstre reconegut dins la societat del seu temps, li a calgut dintrat dins l’escòla de l’elita tolzana del temps, e donc se far catolic per l’Institut Catolic, el lo filh de pastre de la glèisa reformada. Puèi tornèt pastor per las glèisa reformada, a Ginèbra o Metz, puèi Utrecht ; e per “toleréncia granda”, la societat franca reiala del temps l’a expulsat. L’Escòla es tanben dins aquesta lista.

Escòla, f., De latin Scola, léser o occupacion estudianta d’un òme de léser, la nocion –en defòra de la designacion de la filosofia escolastica de l’Edat Mejan- fai referéncia a un grope de filosòfes que, ambe lo mèstre, profèssan, en un luòc determinat, una doctrina comuna. Se parla dins aqueste sens de l’Acadèmia de Platon, del Licèu d’Aristòt o de l’Òrt d’Epicure. Mai generalament, se tracha, sobretot del temps actual, d’un groupe de pensaires o d’artistas que son d’un meteis groupe de pensada, per extension d’una meteissa còlha d’escrivan o de lenga a un moment donat.

Aquela escòla es gaire coneguda ara, perqué lo nombre de letrats baissa, es volgut pel sistèma republican francés, e per las escòlas d’Estat ; encausa lo sistèma francés d’ensenhament, e particularament dempuèi las annadas 1980, es de dire dempuèi que lo percentatge majoritari dels professors de l’aprèp-guèrra a baissat (sovent bilingües en Occitània), e los professors son estats remplaçats pels professors (monolingües de sola lenga francesa) qu’an pas coneguts la guèrra.

Per contra en Occitània, e per la lenga occitana, avèm dos tipes d’escòlas : las escòlas d’Estat (que son nacionalistas ontologicament, per refusar l’egalitat de las lengas, ditas publicas, majoritàrias, o privadas, quasiment absenta ; lo sistèma catolic es encara dins la destruccion de la coneissença per legir la Bíblia catara en lenga occitana), e las escòlas del pòble occitan, las Calandretas (aquí los parents an dreit de pensar e agir per l’escòla tot en seguir lo programa d’Estat, demai l’occitan es re-balançat per èstre mai entendut que la lenga dominanta lo francés). Atencion los dos sistèmas son a capacitat d’explicar los interèsses de l’un o de l’autre, mas cal sotalinhar que lo sistèma d’Estat priva los parents de tot aguait sul contengut lingüistic de l’escòla ; lo contengut sapient es regulat e es normal (encara que fosquèsse de mens en mens bon per enriquir en saber la societat modèrna). Lo sistèma calandreta es un sistèma normal europèu d’ensenhament dins las zònas de lengas mesprezadas. Dins las escòlas Calandreta, aprèp quasiment trenta annadas de foncionament, podèm afortir qu’i a una espècia especiala de ciutadans que sortiscan : son mai dinamics per la creacion occitana, per la creacion economica, per la vida nacionala occitana. Dins las escòlas d’Estat se sortís mai sovent moton del sistèma en plaça, es conservador, es estat fabricat per aiçò de tot biais ; donc es una capitada republicana. Calandreta es l’escòla unica per Occitània.

Espècia, f., Classa logica que forma una partida de l’extension d’un gènre. En biologia, es una unitat de classificacion qu’amassa (dempuèi Cuvier, e malgrat las precisions multiplas portadas a la seuna teoria) los individús que dónan un tipe comun, eireditari e ben definit. Una convencion internacionala fai que l’espècia es designada per dos mots latins, lo primièr signalant lo gènre qu’aparten, lo segond l’expècia propriament dita.

Dins l’espècia de bandièra occitana, i a los que fan del Lengadòc la sola bandièra d’Occitània, e lo qu’i plaçan l’estela del Felibrige, aquela que simboliza, per las set brancas, cadunas de las regions d’Occitània ; la bandièra occitana es aital sancièra e digna per totes e totas en Occitània.

Estela, del Felibrige, f., De format especial que presenta las mantenenças del Felibritge; estela qu’ondra la bandièra creada per François Fontan, al XXen sègle, per simbolizada ambe la crotz de Tolosa o Forqualquièr l’ensemble de l’Occitània granda. Es ambe aquesta estela que la bandièra es la de totes e totas en Occitània.

Las causas e lo simbòl, coma las lengas, res es eternal ; l’eternitat, quitament pel sistèma religion, es eternal per la vida umana… Es un concepte un pauc fosc per legitimar mantunas imposicions politicas, e de còps religiosas.

Eternitat, f., Es una durada indeterminada, un temps siá lineara, siá de còps ciclic (Eternal Retorn) sense debuta ni cap fin. Òr, aquesta definicion, que fai referéncia a la «sempiternitat» de l’Univèrs, s’oposa a aquesta, pus filosofica, qu’assimila l’eternitat a l’intemporalitat, a çò qu’es sostrait al devenir. Dins aqueste sens Platon dís que lo temps es que l’«imatge mobila de l’eternitat immobila» (Timée). I a pas d’experiéncia umana dirècte de l’eternitat, dementre que lo sapient spinozista l’assegura assajar en el per la rason. La fenomenologia contemporanèa assaja de retorvar l’imatge de l’eternitat a travèrs lo temps viscut dins un «eternal present» (Lavelle) que las tres modalitats per la consciéncia serián lo «present del passat, lo present del present e lo present de l’avenir» (ibid). L’estructuralisme, del seu costat, fai de son biais una aprosmada de l’eternitat en privilegiant la sincronia sus la diacronia.

Of, ara sètz mai sapients, podrètz assajar d’emplegar totes aquestes conceptes d’estiu, lo maitin al despertar, un momentonet ; mas se puja al cap, podrètz tornar sus tèrra, en Occitània !

 

Chronique de Jacme Delmas – Blog : http://democraciaoccitania.blogspot.fr/, partenaire de Toulouse Infos

La rédactionhttps://www.toulouseinfos.fr
Pierre-Jean Gonzalez, rédacteur en chef de toulouseinfos.fr a collaboré avec de nombreux médias avant de prendre la direction du site toulousain, qui existe depuis 10 ans.

LAISSER UN COMMENTAIRE

S'il vous plaît entrez votre commentaire!
S'il vous plaît entrez votre nom ici